fbpx

Zakodowany autyzm

Czyli czemu uczymy programowania dzieci z Zespołem Aspergera 

Wywiad z Jolantą Majkowską – nauczycielką, wicedyrektorką Zespołu Szkół Specjalnych w Kowanówku, edukatorką, trenerką Cyfrowego Dialogu, która specjalizuje się w nauczaniu dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Od lat wprowadza nowoczesne technologie w szkole, pokazując, jak pozytywnie mogą wpływać na rozwój dzieci z różnymi trudnościami. Razem z Zytą Czechowską prowadzą specjalni.pl.

Masz ogromne doświadczenie w pracy z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Prowadzisz zajęcia, opracowujesz materiały edukacyjne dla nauczycielek i nauczycieli, w tym liczne scenariusze, karty pracy, poradniki. Dzisiaj chcielibyśmy zadać Ci kilka pytań dotyczących dzieci z Zespołem Aspergera. W końcu każda nauczycielka i każdy nauczyciel może spotkać na swojej drodze takie dziecko, a tym samym stanąć przed licznymi wyzwaniami. Skąd biorą się obiegowe opinie i stereotypy dotyczące dzieci z tym zaburzeniem? 

Wszelkie mity wynikają z niewiedzy lub nieadekwatnej interpretacji zachowań i upodobań tych dzieci. A w szkołach pojawia się ich sporo. Co się okazuje? Nauczycielom sprawia trudność zorganizować czasu z całą klasą, tak by praca przebiegała sprawnie, w sposób uporządkowany. Dzieci z ZA często dezorganizują zajęcia, do czego nie są przyzwyczajeni ani nauczyciele, ani uczniowie. Zaskakująca może być bezpośredniość takiego dziecka. Dla dorosłego, zwykle przyzwyczajonego do określonych norm zachowań, jest to często trudne. Takie dzieci są spontaniczne, potrafią nagle zacząć krzyczeć, kopać w ścianę, jawnie się buntować. Nierzadka jest sytuacja, w której wprost mówią “nienawidzę pani” lub “pani jest głupia”. Zwłaszcza jeśli dziecko nie wie, czego się od niego wymaga lub nie rozumie okoliczności, w których się znalazło. Właśnie wtedy pojawiają się problemy. Dlatego trzeba dowiedzieć się, jak takie uczeń funkcjonuje, zanim zaczniemy z nim pracę po to, by uniknąć niepotrzebnych i nietrafnych interpretacji oraz stresujących sytuacji. 

Opowiedz, jak to się zaczęło – kiedy i w jaki sposób zaczęłaś włączać kodowanie do pracy z dziećmi z Zespołem Aspergera?  Jakie przyniosło to efekty, jakie były Twoje pierwsze spostrzeżenia? 

Zaczęłam korzystać na lekcji z tabletu, zainteresowały mnie różne aplikacje edukacyjne. Okazało się, że jest ich zaskakująco dużo, a w dodatku są darmowe. Początkowo zaczęły pojawiać się na moich lekcjach tylko jako nagroda. Później zaczęłam myśleć o tym, by włączać je w tok zajęć. W ten sposób zaprojektowałam chociażby scratchowe karty, które pomagają tworzyć animacje do lektur. Okazało się, że było to strzał w dziesiątkę, jeden z moich uczniów zaczął nawet dzięki nim czytać wszystkie lektury, tak bardzo zależało mu na tym, by zrobić na podstawie przeczytanej książki własną aplikację. To idealny przykład tego, jak można zaintersować dziecko zwykle nieatrakcyjnym dla niego tematem poprzez odnalezienie ciekawej, kreatywnej i angażującej formy pracy.

Już za niecały miesiąc zaczynamy Code Week, czyli Europejski Tydzień Kodowania. To akcja dla wszystkich, zakładająca, że każdy może programować. W swoich działaniach pokazujesz, zgodnie z założeniem Code Weeka, że nie tylko można kodować cały rok, ale można (a nawet trzeba!) kodować z każdym dzieckiem – również tym ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Opowiedz, czemu warto uczyć kodowania dzieci z Zespołem Aspergera?

Takie dzieci mają określone obszary wybitności, jednym z nich może być technologia. Z komputerami na czele, które zwyczajnie ułatwiają dzieciom z ZA funkcjonowanie. Mają one w tym zakresie intuicyjną smykałkę, co silnie motywuje je do działania. Kodowanie zaś to nie tylko technologia, to przede wszystkim nauka logicznego myślenia, które przecież warto rozwijać u każdego dziecka. Co ważne, często uczymy programowania z wykorzystaniem robotów, a dzieci z ZA absolutnie je uwielbiają i z łatwością wchodzą z nimi w interakcje. Elementy kodowania wprowadzamy nie tylko na lekcjach informatyki! Pojawiają się one również na prowadzonych przeze mnie lekcjach historii i języka polskiego. Te nieszablonowe rozwiązania bardzo lubię, ponieważ pomagają w uczeniu (się) treści z tych przedmiotów! Moi uczniowie też kochają takie zajęcia, zwłaszcza że programy typu Scratch czy Scratch Jr z powodzeniem można wykorzystać przy omawianiu utworów literackich, wydarzeń historycznych, dzięki czemu pozornie zwykła aktywność staje się nagle bardzo wciągająca i atrakcyjna.

Tablet, komputer, telefon, robot. Te sprzęty zdają się wychodzić naprzeciw dzieciom z ZA. Jak jednak można dbać o to, by obok wykorzystania technologii wspierać dziecko w nabywaniu kompetencji społecznych? W końcu pamiętamy o tym, że każda technologia jest środkiem, a nie celem działań.

Tego typu praca wymaga ustalenia zasad. Telefon, tablet służą do nauki i w takim celu je stosujemy. Uspołecznianie można planować właśnie z wykorzystaniem urządzeń – możemy inicjować scenki, elementy dramy, możemy rozmawiać o konkretnych zachowaniach, zwłaszcza takich, których trzeba nauczyć, dziecko samo ich nie nabędzie. Możemy też tworzyć awatary służące do zwizualizowania konkretnych emocji czy wykorzystywać emotki…

Jeden ze scenariuszy, który napisałaś w ramach poprzedniej edycji ZP, dotyczy emotek, rozumiem, że jest to dobry przykład zajęć, które łączą technologie, programowanie i wprowadzają treści społeczne.

Zaczynamy na takich zajęciach od wprowadzenia emotek, które są czytelnym, uproszczonym przekazem. Ale potem łączymy emotki z konkretnym zachowaniem, pokazanym już na zdjęciu. Takie połączenie pomaga dziecku dopasować emotkę do sytuacji, z którą może spotkać się w codziennym funkcjonowaniu. To świetny przykład technologii będącej środkiem do realizacji celu, jakim jest budowanie kompetencji społecznych.

Przy okazji CODE WEEKA mówimy o wartościach uczenia się razem, realizowania projektów, wymiany opinii itd. To chyba wyzwanie, by uczyć dzieci z Zespołem Aspergera takiej formy pracy, a przy tym by uczyć pozostałe dzieci akceptacji, cierpliwości, otwartości.

Planując pracę grupową musimy z takim uczniem porozmawiać, powiedzieć, jak będą przebiegać nadchodzące zajęcia, czego od niego oczekujemy i w jaki sposób chcemy, by brało w nich udział. Warto też przydzielić role – zarówno dziecku z Zespołem Aspergera, jak i innym uczniom. Każdy wówczas wie, czym ma się zajmować, tym samym unikniemy nieporozumień i konfliktów. Wyeliminujemy zaskakujące sytuacje, które mogą powodować wybuchy złości.

Zatem ważne jest planowanie..

Zdecydowanie. Warto też wprowadzać plany aktywności, które ogromnie porządkują zajęcia. O tym jak bardzo mogą one pomóc nauczycielowi, przekonałam się pracując z jednym z moich uczniów. Chłopiec podczas lekcji co chwilę pytał, kiedy będzie koniec zajęć. Zamęczał mnie tym pytaniem! Dopiero gdy zaczęłam wdrażać plany aktywności, zawierające kolejne etapy spotkania, wyciszył się, bo doskonale wiedział, kiedy zakonczymy pracę. Plany mogą być tworzone w różny sposób. Możemy rozpisywać poszczególne aktywności za pomocą słów, ilustracji, możemy też wesprzeć się nowoczesnymi technologiami. Warto tu wspomnieć o bezpłatnej aplikacji “Przyjazny plan”, która w prosty i czytelny sposób porządkuje pracę dziecka.

Obok kwestii związanych z funkcjonowaniem w grupie, ważne jest motywacja. Dziecko z Zespołem Aspergera potrafi oddać się interesującemu tematowi z ogromnym zaangażowaniem, a to, co jest mniej intersujące… odpychać i uparcie omijać. A jednak uczenie różnych kompetencji i obszarów wiedzy jest potrzebne. Jaką radę, jeśli chodzi o motywowanie ucznia z Zespołem Aspergera, możesz dać? Czy nowoczesne technologie mogą być tutaj pomocne?

Bardzo ważna jest kreatywność nauczyciela, który potrafi zamienić nudne dla dziecka treści w atrakcyjne działania. Przykładem może być chociażby wykorzystanie kolorowych kubeczków na lekcjach języka polskiego. Dzięki nim można utrwalać wiadomości dotycące części mowy, czy części zdania. Dziecko ma zagwarantowaną świetną zabawę, a przy okazji niepostrzeżenie zapamiętuje najważniejsze informacje z lekcji. Nieszablonowe działanie, również z wykorzystaniem technologii, wpływają na to, jak mocno dziecko zaangażuje się w zajęcia. Ważna w pracy z dzieckiem z ZA jest również konsekwencja. Pamiętajmy jednak, że musi być połączona z naszą refleksją. Stawiajmy małe kroczki. Jeśli dziecko nie lubi pisać, to na początku niech zapisuje w zeszycie tylko temat lekcji, a resztę treści niech zapisze na tablecie lub komputerze. Wtedy będzie mu łatwiej. A z czasem rozszerzajmy to, co jest dla dziecka trudne, dzięki czemu w końcu uda się mu zapisać własnoręcznie… nawet całą stronę.

Praca z dziećmi z ZA to niewątpliwie dużo wyzwań. A jednak jesteśmy pewni, że w swoim nauczycielskim doświadczeniu wydarzyły się sytuacje budujące, pozytywne, radosne. Opowiedz o takiej, która najbardziej Cię wzmocniła.

Pracowałam z uczniem, który pierwsze lata edukacji wczesnoszkolnej spędził w innej szkole. W pewnym momencie zaczął robić awantury w klasie, które powodowały, że nauczycielka wzywała tatę chłopca, a ten zabierał go do domu. Efekt? Uczeń szybko zauważył zależność – zaraz po solidnej awanturze otrzymywał oczekiwaną nagrodę. Traf chciał, że jego rodzina przeprowadziła się do mojej miejscowości, wobec czego chłopiec zmienił szkołę, trafił do nowego środowiska i… na mnie. Umówiłam się z jego tatą, że niezależnie od awantury i krzyków w sali zajęciowej, ten nie będzie ingerował i pozwoli mi się wszystkim zająć. Jak to wyglądało? Jeśli chłopiec krzyczał 5 minut, nasze zajęcia trwały odpowiednio 5 minut dłużej. Jeśli 10 minut, to o tyle samo czasu przedłużałam zajęcia. Zrozumiał, że krzyk nie przynosi mu żadnej gratyfikacji i w końcu uspokoił się i zaczął koncentrować się na zajęciach. Wspaniałe jest to, że wciąż mam z nim kontakt i wiem, że osiąga – już jako nastolatek – liczne sukcesy, w tym językowe. I właśnie takich pięknych doświadczeń życzę każdej nauczycielce, każdemu nauczycielowi.

Koniecznie poznaj scenariusze autorstwa Jolanty Majkowskiej, które powstały w ramach pierwszej edycji projektu Zaprogramuj Przyszłość. Kliknij TUTAJ.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *